सुर्खेत । कर्णाली प्रदेशमा खेती गरिएको जमिनको २६.९९ प्रतिशत क्षेत्रमा मात्रै वर्षभरि सिँचाइ सुविधा पुगेको छ । जलस्रोत तथा ऊर्जा विकास मन्त्रालयका अनुसार प्रदेशमा एक लाख ३० हजार ७३१ हेक्टर जमिनमा खेती हुँदै आएकोमा ३५ हजार २९७ हेक्टरमा मात्र बाह्रै महिना सिँचाइ सुविधा उपलब्ध छ ।
कर्णालीमा कुल खेतीयोग्य क्षेत्रफल दुई लाख १३ हजार ५४४ हेक्टर रहेको छ। त्यसमध्ये एक लाख ३० हजार ७३१ हेक्टरमा खेती भइरहेको मन्त्रालयको तथ्यांक छ। कुल खेती गरिएको क्षेत्रफलमध्ये ३५ हजार २९७ हेक्टरमा वर्षभरि र पाँच हजार २३० हेक्टरमा मौसमी सिँचाइ सुविधा पुगेको छ ।
यसरी वर्षभरि र मौसमी दुवै जोड्दा कर्णालीमा कुल ४० हजार ५२७ हेक्टर खेतीयोग्य जमिनमा सिँचाइ सुविधा उपलब्ध रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ । यो खेती भइरहेको एक लाख ३० हजार ७३१ हेक्टरको करिब ३१ प्रतिशत हो ।
मन्त्रालयका अनुसार खेती भइरहेको एक लाख ३० हजार ७३१ हेक्टरमध्ये ३५ हजार २९७ हेक्टरमा वर्षभरि सिँचाइ सुविधा उपलब्ध छ । यो खेती भइरहेको क्षेत्रफलको २६।९९ प्रतिशत हो ।
अर्थात् खेती भइरहेको प्रत्येक चार हेक्टरमध्ये करिब एक हेक्टरमा मात्रै वर्षभरि सिँचाइ सुविधा पुगेको छ । बाँकी ठूलो क्षेत्र वर्षा, मौसमी पानी वा अन्य सीमित स्रोतमा निर्भर रहेको मन्त्रालयको तथ्यांकले देखाउँछ ।
वर्षभरि सिँचाइको सुविधा नहुँदा कर्णालीमा हिउँद तथा सुख्खा समयमा कृषि उत्पादन प्रभावित हुने गरेको छ। सिँचाइ सुविधा विस्तार गर्न सकेमा हाल खेती भइरहेको जमिनमा थप उत्पादन लिन सकिने सम्भावना रहेको छ ।
वर्षभरि सिँचाइ नपुगेको भए पनि पाँच हजार २३० हेक्टर जमिनमा मौसमी सिँचाइ सुविधा पुगेको छ । मन्त्रालयका अनुसार यो खेती भइरहेको क्षेत्रफलको करिब चार प्रतिशत हो ।
वर्षभरि सिँचाइ हुने ३५ हजार २९७ हेक्टर र मौसमी सिँचाइ हुने पाँच हजार २३० हेक्टर जोड्दा कुल ४० हजार ५२७ हेक्टरमा सिँचाइ सुविधा पुगेको हो ।
यसको अर्थ खेती भइरहेको कुल क्षेत्रफलको करिब ६९ प्रतिशत अर्थात् ९० हजार २०४ हेक्टरमा वर्षभरि वा मौसमी सिँचाइ सुविधा पुगेको छैन । यस्तो अवस्थामा ठूलो क्षेत्रफल अझै वर्षाको पानीमा निर्भर रहेको देखिन्छ ।
कर्णालीमा सिँचाइका लागि आधुनिक पूर्वाधारसँगै परम्परागत प्रणालीको समेत ठूलो भूमिका छ । मन्त्रालयका अनुसार परम्परागत सिँचाइ प्रणालीबाट ३० हजार ३९६ हेक्टर जमिनमा सिँचाइ भइरहेको छ ।
कर्णालीका पहाडी तथा हिमाली जिल्लामा खोला, नदी, मुहान तथा अन्य जलस्रोतबाट कुलो निर्माण गरी खेतमा पानी पु¥याउने परम्परागत प्रणाली प्रचलनमा छ । यस्ता संरचना वर्षायाममा सञ्चालन हुने भए पनि पानीको स्रोत घट्ने समयमा समस्या आउने गरेको छ ।
सिँचाइ सुविधा विस्तारका लागि कर्णाली प्रदेश सरकारले जनता सिँचाइ कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ । मन्त्रालयका अनुसार यस कार्यक्रमअन्तर्गत ४० वटा आयोजना रहेकामा ३७ वटा आयोजना निर्माण भएका छन् ।
त्यस्तै, नदी तथा खोलाको कटानबाट खेतीयोग्य जमिन र बस्ती जोगाउन सञ्चालन गरिएको कर्णाली प्रदेश जनता तटबन्ध कार्यक्रमअन्तर्गत पनि ४० आयोजनामध्ये ३७ वटा निर्माण भएका छन् ।
जलस्रोत तथा ऊर्जा विकास मन्त्रालयले खानेपानी, सिँचाइ, नदी नियन्त्रण तथा ऊर्जा क्षेत्रका आयोजना सञ्चालन गर्दै आएको छ । मन्त्रालयका वरिष्ठ सिडिई रमेश सुवेदीका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२र८३ मा यी क्षेत्रका एक हजार ४२२ आयोजना सञ्चालनमा थिए ।
तीमध्ये एक हजार ३७ वटा आयोजना निर्माण सम्पन्न भएका छन् भने २६१ वटा आयोजना पूरा हुन नसकेकाले चालु आर्थिक वर्ष २०८३र८४ मा पनि काम भइरहेको छ । १२४ वटा आयोजनाको सम्झौता हुन सकेन ।
मन्त्रालयको तथ्यांकले कर्णालीमा खेतीयोग्य जमिनको ठूलो हिस्सा उपयोगमा आउन नसकेको र खेती भइरहेको जमिनको पनि सीमित क्षेत्रमा मात्र नियमित सिँचाइ सुविधा पुगेको देखाउँछ ।
कुल दुई लाख १३ हजार ५४४ हेक्टर खेतीयोग्य क्षेत्रफलमध्ये एक लाख ३० हजार ७३१ हेक्टरमा खेती भइरहेको छ । खेती गरिएको क्षेत्रफलको ३५ हजार २९७ हेक्टरमा मात्र वर्षभरि सिँचाइ छ। थप पाँच हजार २३० हेक्टरमा मौसमी सिँचाइ छ । दुवै जोड्दा ४० हजार ५२७ हेक्टरमा सिँचाइ सुविधा पुगेको हो ।
यसरी हेर्दा खेती भइरहेको जमिनमध्ये करिब ६९ प्रतिशत क्षेत्र अझै वर्षभरि वा मौसमी सिँचाइ सुविधाबाट बाहिर छ । कृषि उत्पादन र उत्पादकत्व बढाउन कर्णालीमा नयाँ सिँचाइ आयोजना निर्माणसँगै पुराना तथा परम्परागत सिँचाइ प्रणालीको सुधार र दिगो सञ्चालनमा समेत जोड दिनुपर्ने देखिन्छ ।
तस्विर : AI
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
